منصور ملکی

شب گریخته ست

صبح آمده ست

چونان کبوتری که جفتش را آواز می دهد

در این سپیده دم

که جهان تازه سهم من و توست

بغبغو کن !

یاد بعضی نفرات

روشنم می دارد

قوتم می بخشد

ره می اندازد

و اجاق کهن سرد سرایم

گرم می آید از گرمی عالی دمشان

نام بعضی نفرات

رزق روحم شده است

وقت هر دلتنگی

سویشان دارم دست

جرأتم می بخشد

روشنم می دارد .

                                  نیما یوشیج

این اشخاص مشهور ، را در حوزه ی اندیشه و فرهنگ و ادبیات می شناسید ؟

فریدون آدمیت ، داریوش آشوری ، جلال آل احمد ، شمس آل احمد ، نادر ابراهیمی ، بهرام بیضایی ، احمد رضا احمدی ، محمد علی سپانلو ، محمد حسین شهریار ، دکتر ذبیح الله صفا ، میرزا جهانگیر خان صور اسرافیل ، ابراهیم صهبا ، سید محمد طباطبایی ، جابر عناصری ، دکتر قاسم غنی ، مسعود فرزاد ، محمد علی فروغی ، نصرالله فلسفی ، عباس فرات ، سیاووش کسرایی ، کمال الملک ، محمود گلاب دره ای ، دکتر حسین گل گلاب ، حسین قلی مستعان ، فریدون مشیری ، دکتر محمد معین ، اسماعیل مهرتاش ، دکتر پرویز ناتل خانلری ، مجتبی مینوی ، احسان نراقی ، ناظم الاطبا نفیسی ، منوچهر نیستانی ، صادق هدایت ، عباس یمنی شریف ، پرفسور محسن هشترودی و.....

این فهرست بسیار کوچکی از بزرگانی هستند که از " دبیرستان دارلفنون " فارغ التحصیل شدند .

دارم بعد از بیست و اند سال دوباره کتاب " سنگی بر گوری " را می خوانم . از جلال آل احمد ، که ناشر ( نشر جامه دران ) مدعی است که چاپ اول است که دروغ است .

 این کتاب را ، اول بار " نشر رواق " ( متعلق به شمس آل احمد ) در زمستان ۱۳۶۰ منتشر کرد . 

 ( و می توانم پز هم بدهم که در صفحه ی اول کتاب " شمس آل احمد " برایم نوشته است : " برای ملکی عزیزم . مال معلمش . حیف که جمع شد و نتوانستم به هنگام برایت بفرستم . ) .

می خواستم کتاب را با چاپ اول مقایسه کنم تا ببینم همان است یا آن که حذفیاتی دارد . آخر کمی عجیب و غریب است اجازه انتشار به این کتاب .

 به یاد دارم که حتی در زمان وزارت " عطا مهاجرانی " - که داد و قال راه انداخته بود که بگیر و ببندی در ارشاد نیست و هرکس آزاد است هر چه می خواهد چاپ کند و اگر بعد ها کسی پیدا شد و ادعایی داشت ( مثل هر جامعه ی متمدن غربی ) می تواند برود دادگاه و شکایت کند – ناشری پیدا شده بود تا همین کتاب را چاپ کند و مدت ها سرش دوانده بودند و بعد مهاجرانی در مقابل این پرسش که چرا اجازه نمی دهید ؟ گفته بود : من تلفنی با خانم سیمین دانشور ( همسر جلال آل احمد ) صحبت کردم و ایشان راضی نیست که کتاب منتشر شود . البته چند روز بعدش خانم دانشور این مذاکره ی تلفنی را تکذیب کرده بود و مهاجرانی هم مثل هر سیاستمداری موضوع را به سکوت برگزار کرده بود .

کتاب را در کمتر از یک ساعت خواندم . جایی به نظرم آمد حذفی صورت گرفته است . به خودم امیدوار شدم که هنوز خنگ و فراموشکار نشده ام . حدسم درست بود ، یک سطری  حذف شده است - شاید حروفچین جا انداخته است -  آن جا که می گوید :

" ... ولی چه فایده ؟ چون پس از آن هم من بارها به امید فرج بعد از مدتی سراغ آزمایشگاه ها رفته ام و در یک گوشه ی کثیف خلای تنگ و تاریکشان  سرپا به ضرب یک تکه صابون خشکیده ی عمداً فراموش شده ی رختشویی با هزار تمنا همین حضرات معدود اسپرم را دعوت به نزول اجلال کرده ام و .... " ( صفحه ی ۱۳ ، چاپ جدید )  و تعجب می کنم که چرا این یک سطر – که من رنگی آورده ام - در کتاب نیست ؟ و یا این که یک ، دوغلط چاپی دیدم که زود خودشان را نشان می دهند : صفحه ی ۲۸ که " تصدق " ، " تصدیق " ! و صفحه ی ۴۴ که " تخم ریزیشان " را " تخم ریزشان !" چاپ شده است . ( اصلاً اگر توی این دیار کتابی ، روزنامه ای و ... غلط چاپی نداشته باشد روزگارمان نمی گذرد ! ) .  

باری ، قصد نداشتم در این نوشته از چند و چون چاپ این کتاب و مقایسه ی دو چاپ بگویم ، که عنوان نوشته معلوم است که من قصدی دیگر دارم .

من یک بار دیگر هم در وقت خواندن کتاب سفرنامه ی " خسی در میقات " به این مورد برخوردم که در نثر تلگرافی ، شتابزده و با جمله هایی بدون فعل و عصبی و با تمام رک گویی ها و صراحت لهجه و خشونت کلام و بد و بیراه گفتن به عالم و آدم ، که می تواند سبک جلال آل احمد باشد ( به خصوص در نوشته های سیاسی اش ) رد پایی از شعر ( با آن تعریفی که من از شعر دارم ) پیدا می شود . که باورت نمی شود که شخصیتی چون او این قدر با ظرافت و زیبایی به چیزی نگاه کند . نگاهی شاعرانه و بسیار زیبا  . آن جا که می گوید :

" ... لباس احرام را از مدینه پوشیده بودیم . و مراسم مسجد و بعد سوار شدن و آمدن و آمدن . سقف آسمان بر سر ، و ستاره ها چه پایین ، و آسمان و آن ابدیت ، هرچه شعر که از بر داشتم خواندم – به زمزمه ای برای خویش – و هر چه دقیق تر که توانستم در خود نگریستم تا سپیده دمید . " .

و حالا در کتاب " سنگی بر گوری " در میان همه ی آن حرف های صریح و رک و بی پرده می خوانم :

" ... من هیچ وقت تحمل حیوانات خانگی را نداشته ام . بی تخم و ترکه های دیگر را می شناسم که کفتر بازی می کنند یا قناری و میمون و سگ و طوطی نگه می دارند . یکی دیگر را هم می شناسم که یک اتاق گربه داشت . درست یک اتاق . خودش هم عددش را فراموش کرده بود . و ظهر به ظهر یک مجموعه غذا برایشان می گذاشت که دورش می نشستند و چه تماشایی . و چه کثافتی ! من فقط به گنجشک ها علاقه دارم که یک مرتبه حیاط را پر از سرو صدا می کنند و بعد یک مرتبه معلوم نیست از چه می ترسند و پچ پچ کنان توطئه ای ، و بعد می پرند . وبعد به ماهی های حوض که نه به وقاحت سگ و گربه می رینند و نه باری روی دوش خاکند و اصلاً از جنس دیگرند و در دنیای دیگر . و نشستن سر حوض و تماشای حرکت نرم و تندشان و زیر و بالا رفتن هاشان و تحول رنگشان و فصل تخم ریزیشان و ریسه شدن نرها دنبال ماده ها و بعد بچه ماهی ها ... " .

و نیز دو شعر از نیمایوشیج را با صدای او بشنوید .

http://www.kalam.se/ghazaleh-alizadeh.html

با جوانان کار می کنم  

فصلی دیگر

از راهی دور رسیده بود

شاداب و سبز و نورس آمده بود

و در جیب هایش خورشید و ستاره داشت

من در خط مشترک دو فصل گریسته بودم

گریستنی دیگر دارم

ای برف که بر موهایم نشسته ای !

در ملتقای آینه و آه

فصلی دیگر رسیده بود

در آستانه ی آن ایستادم

و آوازی دیگر را زمزمه کردم

- ای شروع خوب !

با من شروع کن

با بدنی از سپیده و شوق

ای فصل فصل هایم !

ای فصل رنگینم !

با بدنی از سپیده و شوق

جریان تند خون را در زیر پوستش

در آستانه ی گشودن خویش تجربه می کرد

به هنگام مهربانی

آب دهان چنان فرو می داد

که گویی جرعه های خنک چشمه های پاک را می نوشد

در ظهر مرداد

                    در زیر تیغ برنده ی خورشید در کویر

من آواز نوشیدن او را می شنیدم

آرامش انگشتانش

مهر و نیاز بود

وقتی که دست هایم در دست های او بود

وقتی که دست هایش در دست های من بود

خنده ای که دندان های او را زیبا می کرد

مرا که از فصلی به فصل دیگر می رفتم

کنار بازار او نگه داشت

از سرود و آواز جیب هایم را پر کردم

حالا در جیب هایمان سرود و آواز و خورشید و ستاره داشتیم

در آینه

از شوق می گریستم

برفاب تمامی سطح مرا پوشاند

در زلزله ای از شوق می گریستم

و در صدها تکه آینه تکرار می شدم